Kỹ thuật canh tác trên cây na (Annona spp.)

Tóm tắt Cây na (bao gồm na dai, na bở, na thái) là cây ăn quả có giá trị kinh tế cao, thích ứng rộng nhưng rất mẫn cảm với tình trạng ngập úng, ẩm độ cao và các loại sâu bệnh hại, đặc biệt là rệp sáp và ruồi đục quả. Bài viết này trình bày một quy trình kỹ thuật toàn diện theo hướng “cầm tay chỉ việc”, từ khâu thiết kế vườn, chọn giống, trồng và chăm sóc, đến các kỹ thuật nâng cao như tỉa cành, thụ phấn bổ sung và xử lý ra quả trái vụ.

Từ khóa: Annona, na dai, na Thái, Quản lý Dịch hại Tổng hợp (IPM), rệp sáp, ruồi đục quả, thán thư, bao quả, thụ phấn bổ sung, IRAC, nông nghiệp an toàn.

1. Đặt vấn đề: Tại sao cần một quy trình chuẩn?

Cây na là cây trồng mang lại thu nhập tốt cho nhiều bà con nông dân. Tuy nhiên, để na cho quả to, ngọt, mẫu mã đẹp và bán được giá cao thì không thể trồng theo cách tự nhiên. Nếu không chăm sóc đúng kỹ thuật, cây sẽ cho quả nhỏ, nhiều hạt, dễ bị sâu bệnh tấn công, đặc biệt là giòi (ruồi đục quả) và rệp sáp. Bài viết này sẽ hướng dẫn bà con từng bước, một cách khoa học và dễ hiểu, để trồng na thành công, năng suất cao mà vẫn đảm bảo an toàn.

2. Chuẩn bị “ngôi nhà” cho cây na (đất, giống, hố trồng)

Đây là bước nền tảng, quyết định sức khỏe và tuổi thọ của cả vườn na sau này.

• Chọn đất: Na không kén đất, nhưng tốt nhất là trồng trên đất thịt nhẹ, đất đồi, đất phù sa cao ráo, và quan trọng nhất là phải thoát nước tốt. Na rất sợ úng. Độ pH đất phù hợp là từ 5,5 đến 7,4. Nếu đất chua, bà con cần bón vôi để cải tạo.
• Thời vụ trồng: Tốt nhất là trồng vào đầu mùa mưa (tháng 2-4) hoặc cuối mùa mưa (tháng 8-10) để cây con có đủ nước phát triển.
• Thiết kế vườn và mật độ:
  • Đào hố trồng với kích thước tối thiểu 40x40x40 cm, hố càng to càng tốt.
  • Trồng với khoảng cách hàng cách hàng 4m, cây cách cây 3-4m (mật độ khoảng 550-600 cây/ha).
  • Bón lót: Mỗi hố trộn đều lớp đất mặt với 15-20 kg phân chuồng đã ủ hoai mục + 0,5 kg phân lân + 0,5 kg vôi bột. Cho hỗn hợp này xuống đáy hố và phơi hố 15-30 ngày trước khi trồng.
• Chọn giống và trồng cây:
  • Nên chọn cây ghép để cây nhanh cho quả và giữ được đặc tính tốt của cây mẹ. Chọn cây giống khỏe mạnh, cao 60-100 cm, không sâu bệnh.
  • Khi trồng, dùng dao rạch bỏ túi bầu nilon, đặt cây vào giữa hố sao cho mặt bầu cao bằng mặt đất. Lấp đất và nén nhẹ xung quanh gốc.
  • Tưới đẫm nước ngay sau khi trồng. Dùng rơm rạ hoặc cỏ khô tủ gốc (cách gốc 10 cm) để giữ ẩm. Cắm cọc để chống đổ cho cây non.

3. Kỹ thuật chăm sóc “cầm tay chỉ việc”

3.1. Tưới nước, làm cỏ, tủ gốc

• Tưới nước: Cung cấp đủ nước cho cây, nhất là giai đoạn ra hoa và nuôi quả. Mùa khô cần tưới 2-3 lần/tuần. Tuyệt đối không để gốc cây bị úng nước.
• Làm cỏ và tủ gốc: Làm cỏ thường xuyên để tránh cạnh tranh dinh dưỡng. Luôn giữ một lớp vật liệu hữu cơ (rơm rạ, cỏ khô) tủ quanh gốc để giữ ẩm, hạn chế cỏ dại và làm đất tơi xốp.

3.2. Bón phân cân đối

Bón phân đúng và đủ là yếu tố quyết định đến năng suất và chất lượng quả.

Thời kỳ kiến thiết cơ bản (1-3 năm tuổi):  15-20 kg phân chuồng ủ hoai mục cùng với 0,2 – 0,4 kg phân lân nung chảy bón 1 lần/năm vào cuối mùa sinh trưởng (từ tháng 11 – 1); – 0,4-0,7kg urê và 0,2-0,3kg sunfat kali bón làm 3 lần vào các tháng 1-2;  tháng 4-5 và tháng 8-9

+ Lần 1: 30% phân đạm

+ Lần 2: 40% đạm + phân kali

+ Lần 3: 30% đạm còn lại và toàn bộ phân chuồng.

• Thời kỳ kinh doanh (từ năm thứ 4 trở đi):

– Với cây 4 năm tuổi: 15-20 kg phân chuồng đã ủ hoai mục + 0,6-0,8 kg đạm urê + 0,3-0,4 kg supe lân +0,2-0,3 kg kaliclorua + 0,2-0,3 kg vôi

– Với cây từ 5 – 8 tuổi: 20-25 kg phân chuồng ủ hoa mục + 1,0-1,5 kg đạm urê + 0,5-0,8 kg supe lân + 0,5-0,7 kg clorua kali + 0,3-0,4 kg vôi.

– Với cây trên 8 tuồi: 30-40 kg phân chuồng ủ hoai mục + 1,5-2,0 kg đạm ure + 0,7-1,0 kg lâ supe + 0,7-1,0 kg kaliclorua + 0,5-0,6 kg vôi bột.

Thời vụ bón: 

Lần bón	Tháng	Mục đích	Lượng bón mỗi lần (% so với cả năm)
			Hữu cơ	Vôi	Lân supe	Đạm ure	Kali
1	2-3	Đón lộc, hoa	0	0	0	50	30
2	6-7	Nuôi quả, cành	0	0	0	50	40
3	9-11	Bón phục hồi cây qua đông	100	100	100		30

 

3.3. Tỉa cành, thụ phấn và bao quả – bí quyết để na “sai trĩu cành”

Đây là những kỹ thuật quan trọng nhất để có một vụ na bội thu.

Tỉa cành (sau khi thu hoạch, tháng 9-10): Cắt bỏ hết các cành tăm, cành khô, cành sâu bệnh, cành mọc yếu trong tán để cây thông thoáng. Cắt thu gọn tán sẽ giúp cây bật nhiều mầm mới khỏe mạnh cho vụ sau.

Thụ phấn bổ sung (rất quan trọng):

• • Hoa na có đặc điểm nhụy cái chín trước, nhị đực chín sau nên tỷ lệ đậu quả tự nhiên rất thấp. Bà con cần thụ phấn bổ sung để tăng năng suất.
  • Thời điểm: Tốt nhất là từ 8-10 giờ sáng, khi trời nắng ráo.
  • Cách làm: Buổi chiều hôm trước, vào khoảng từ 3-6 giờ, hái những bông hoa đực sắp nở (cánh hoa màu trắng ngà) cho vào một túi giấy sạch. Sáng hôm sau, khi hoa đã nở và tung phấn (hạt phấn màu trắng kem), dùng một chiếc bút lông mềm hoặc tăm bông chấm nhẹ vào phấn hoa rồi quét đều lên đầu nhụy của những bông hoa cái vừa hé nở trên cây.
  • Đây là biện pháp an toàn và hiệu quả nhất để phòng chống ruồi đục quả (giòi).

Bao quả (biện pháp vàng chống ruồi đục quả):Khi quả na lớn bằng quả trứng cút (khoảng 15-20 ngày sau khi đậu), tiến hành phun phòng một lượt thuốc trừ sâu sinh học, sau đó dùng túi chuyên dụng (túi giấy hoặc túi vải không dệt) bao kín quả lại.

• • • Điều chỉnh số lượng quả hợp lý với sức cây để tránh suy kiệt.

    • Khi cây mang nhiều quả, bón phân và chăm sóc đầy đủ giúp cây nuôi quả tốt và phục hồi cho vụ sau.

      • Thực hiện trước tết 10 ngày hoặc ngay sau tết âm lịch.

      • Bấm sát thân (chừa 1 cm) để kích thích mầm hoa mới.

      • Nếu muốn rải vụ, khi quả chính đạt kích thước bằng chén nhỏ thì bấm tiếp cành bên để tạo mầm cho vụ sau.Tránh để quả quá dày vì sẽ làm cây yếu, giảm năng suất và chất lượng ở vụ kế tiếp.

3.4. Quy trình xử lý cây na ra quả trong thân

Bước 1. Tạo mầm chồi trong thân:

• Thực hiện sau thu hoạch (tháng 9–10 dương lịch).

• Cắt tỉa gọn tán, dọn sạch vườn và phun thuốc trừ nấm bệnh lên thân để kích thích các mắt ngủ bật chồi khỏe.

• Tán càng gọn, chồi bật càng nhiều.

Bước 2. Tỉa cành, chọn mầm chồi trong thân:

• Tiến hành vào trung tuần tháng 9–10, khi cây vàng lá, bắt đầu rụng lá.

• Cắt bỏ toàn bộ cành tăm, cành nhỏ, cành sâu bệnh để cây thông thoáng.

• Giữ lại cành khỏe, phân bố đều quanh thân để xử lý ra hoa, đảm bảo khoảng cách quả đồng đều.

Bước 3. Bấm cành vượt và cành trong thân để xử lý ra hoa:

5. Thu hoạch và bảo quản

• Thời điểm thu hoạch: Thu hoạch khi quả na đã “mở mắt” (các kẽ giữa các múi quả đầy lên và chuyển màu trắng sáng).
• Cách thu hoạch: Dùng kéo cắt cả cuống quả, thao tác nhẹ nhàng, tránh làm dập nát.
• Bảo quản: Na chín rất nhanh. Nên thu hoạch và tiêu thụ trong ngày. Nếu cần bảo quản, có thể để ở nơi mát, thoáng gió.

6. Kết luận: Chìa khóa thành công

Để trồng na thành công, cho năng suất cao và sản phẩm an toàn, bà con cần nhớ:

• Phòng bệnh là trên hết: Tạo một môi trường sạch sẽ, thông thoáng và thoát nước tốt.
• Kỹ thuật là quyết định: Nắm vững các kỹ thuật then chốt như cắt tỉa, thụ phấn bổ sung và bao quả.
• Ưu tiên biện pháp an toàn: Luôn ưu tiên các biện pháp sinh học, cơ giới trước khi nghĩ đến thuốc hóa học.
• Sử dụng hóa học thông minh: Khi cần, hãy dùng đúng thuốc, đúng cách, luân phiên và tuân thủ nghiêm ngặt thời gian cách ly để bảo vệ sức khỏe và môi trường.

Nguồn: tổng hợp